Building collective housing visions

Χτίζοντας συλλογικά οράματα στέγασης.

Της Αμέρισσας Γιαννούλη

[The english version of the article will be published in the Housing for Degrowth blog.]

Στο εργαστήριο μας “Σπίτι και Ευημερία”, προσκαλέσαμε άτομα που έλαβαν μέρος να φανταστούν μαζί μας εναλλακτικές λύσεις στέγασης που προάγουν τη βιωσιμότητα και την κοινωνική δικαιοσύνη. Έτσι, σκεφτήκαμε συλλογικά και κριτικά το βασικό σύστημα στέγασης που προσδιορίζει τις κατοικίες καθαρά ως εμπορεύματα, αμφισβητήσαμε την κουλτούρα της στέγασης και τους μύθους που στοχεύουν στο κέρδος, προάγουν τον ατομικισμό και ανταγωνισμό.

Πρώτη μέρα εργαστηρίου

Ως μέθοδο χρησιμοποιήσαμε το Futures Lab για να εντοπίσουμε τις τρέχουσες τάσεις, να αποδομήσουμε και να ανακατασκευάσουμε νέες αφηγήσεις για λύσεις που βασίζονται στη φύση και αποτελούν συλλογικές λύσεις στέγασης. Στο εργαστήριο ήμασταν συνολικά 14 άτομα, από 18 έως 70 ετών. Κάποιες από εμάς γνωριζόμασταν από παλιά, ενώ κάποιες από εμάς συναντηθήκαμε για πρώτη φορά. Προερχόμασταν από διαφορετικές τοπικές πραγματικότητες και μέρη της Ελλάδας (Θεσσαλονίκη, Ιωάννινα, Πάτρα, Καλαμάτα, Αθήνα, Σύρος, Κρήτη), έχοντας έτσι βιώσει διαφορετικούς τύπους κατοικίας (αστικό διαμέρισμα, μονοκατοικία, οικοκοινότητα, παραδοσιακή οικολογική καμπίνα, σκηνή κατασκήνωσης, κατάληψη, ιστιοπλοϊκό, προσωρινές κατοικίες μετά από καταστροφικά γεγονότα, χιονότρυπες).

  • ANASA Eco community – Μερικά από τα άτομα από την ομάδα προσπαθούν να δημιουργήσουν μια οικοκοινότητα. Όπως δήλωσε ένα από τα μέλη, «ο συντονισμός, ο συγχρονισμός και το κοινό όραμα» είναι σημαντικά στοιχεία που κάνουν το εγχείρημα να λειτουργεί μέχρι στιγμής. Η ομάδα, αφού συναντήθηκε διαδικτυακά και πέρασε 6 μήνες συζητώντας και μοιράζοντας, συνδέθηκε, καθόρισε το κοινό της όραμα και σχεδίασε το πραγματικό της σχέδιο για την οικοκοινότητα. Χρησιμοποίησαν μη βίαιες μεθόδους επικοινωνίας για να αντιμετωπίσουν τις συγκρούσεις, “dragon dreaming” για την ανάπτυξη του έργου και τη σοσιοκρατία ως μέθοδο για τη λήψη αποφάσεων. Η βιωσιμότητα, ο σεβασμός για τις μελλοντικές γενιές, η εφαρμογή πρακτικών ανταλλαγής χωρίς χρήματα και ο στόχος για οικονομικά προσιτή στέγαση είναι βασικές αρχές της οραματιζόμενης οικοκοινότητάς τους. Αυτή τη στιγμή, αναζητούν γη για να χτίσουν την κοινότητά τους.
  • Sea Clown Sailing Circus – Μία από τις συμμετέχουσες μοιράστηκε την απίστευτη εμπειρία της με το πρώτο διεθνές ιστιοπλοϊκό τσίρκο στις ελληνικές θάλασσες που πλέει γύρω από τη διάδοση της ελπίδας και της ευτυχίας μέσω της τέχνης. Ζούσαν ως νομάδες σε ένα ιστιοπλοϊκό. Είπε ότι ήταν μια καταπληκτική εμπειρία. Ο κόσμος έδινε ζωή στο σκάφος και ένιωθε μέρος αυτής της δημιουργικής κοινότητας σε αυτό το περίεργο σκηνικό.

Εκτός από τις προσωπικές εμπειρίες σε διαφορετικούς τύπους στέγασης, μιλήσαμε για τις προκλήσεις του σύγχρονου τομέα στέγασης. Συμφωνήσαμε ότι οι άνθρωποι γίνονται εργαζόμενοι σκλάβοι προσπαθώντας να κερδίσουν χρήματα για να πληρώσουν λογαριασμούς, ενοίκια και χρέη. Εστιάσαμε στην ανάγκη να επαναπροσδιορίσουμε τις αρχές και τις κοινωνικές δομές και να βρούμε εναλλακτικές λύσεις που τα χρήματα έχουν διαφορετική σημασία. Είπαμε ότι παρά το είδος της κατοικίας που ζούμε ή στοχεύουμε στο μέλλον, θέλουμε να συνδεόμαστε με άλλα άτομα, να ενεργούμε συλλογικά αλλά και να διατηρούμε ένα συγκεκριμένο επίπεδο ιδιωτικότητας.

  • A Pattern Language – Μία από τις συμμετέχουσες ανέφερε ότι η συζήτησή μας της θύμισε το βιβλίο του Christopher Alexander. Μοιράστηκε με την ομάδα μια εικόνα από το βιβλίο που περιγράφει πώς οργανώνονταν οι κοινότητες στο παρελθόν στις πόλεις. Αν υπήρχαν μικρά παιδιά που έπαιζαν στο δρόμο, υπήρχε πάντα κάποιο βλέμμα που τα πρόσεχε. Ήταν μια κοινότητα-οικογένεια, μια εναλλακτική λύση στην τυπική πυρηνική οικογένεια. Αλλά ταυτόχρονα, στο σπίτι, κάθε μέλος έπρεπε να αισθάνεται ότι μπορούσε να έχει τη δική του ιδιωτικότητα για να εκφράζεται ελεύθερα.

Κλείσαμε την πρώτη μέρα σημειώνοντας ότι η οικοδόμηση χώρων για συλλογικές συζητήσεις, ακόμη και οι διαδικτυακές, είναι απαραίτητη για την διαμόρφωση και την ευημερία της κοινότητας. Αυτό είναι πιθανώς κάτι που θα πρέπει να συνδεθεί με τον στεγαστικό σχεδιασμό, ανεξάρτητα από τον τύπο του σπιτιού ή την τοποθεσία του.

Δεύτερη μέρα εργαστηρίου

Η δεύτερη μέρα ήταν αφιερωμένη στους μετασχηματισμούς, ορίζοντας τι πρέπει να αλλάξει τεχνολογικά, πολιτικά, θεσμικά και πολιτιστικά για την υλοποίηση ιδανικών συστημάτων στέγασης. Τα άτομα που έλαβαν μέρος έπρεπε να ολοκληρώσουν μια δημιουργική εργασία πριν από τη συνάντηση. Έπρεπε να σχεδιάσουν ή να γράψουν λίγα λόγια για αυτά τα ιδανικά συστήματα στέγασης. Τα οράματά τους περιελάμβαναν στοιχεία φωτός, φύσης, “βραδύτητας” (slowness), ανοιχτότητας και χώρους για αλληλεπίδραση με την κοινότητα.

Ενδεικτικό σχέδιο από την Aννίτα Δούκα δημιουργό του MIND UX ARCHITECTURE

Προκειμένου να καθοριστούν οι απαιτούμενες αλλαγές, τα άτομα κλήθηκαν να φανταστούν πώς θα ήταν να ζεις σε έναν κόσμο υψηλής τεχνολογίας μετά την αλλαγή του κλίματος όπου η φύση είχε αντικατασταθεί από τεχνολογική καινοτομία. Αυτή η άσκηση προσπάθησε να τονώσει τη φαντασία τους.

Μια αντίφαση προέκυψε όταν έπρεπε να καθορίσουν το είδους της τεχνολογίας που θα λειτουργούσε σε αυτό το σενάριο. Τι είδους τεχνολογία θα μπορούσε να είναι ταυτόχρονα φιλική και ευχάριστη, περιεκτική και ανοιχτή για να ικανοποιήσει τον γρήγορο ρυθμό της ζωής; Είναι αυτό δυνατό; Η δραστηριότητα μας βοήθησε να θίξουμε θέματα που σχετίζονται με τις τεχνολογίες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, τις εργασιακές σχέσεις, την ηθική και τη φιλοσοφία. Αναζητούμε, λοιπόν, μια πολιτική και πολιτιστική αλλαγή που προωθεί τις οριζόντιες διαδικασίες λήψης αποφάσεων, την κοινωνική δικαιοσύνη και τον φιλικό και ευχάριστο τρόπο ζωής (conviviality).

Στο τελευταίο μέρος της δεύτερης μέρας του εργαστηρίου, προσπαθήσαμε να ορίσουμε τις προϋποθέσεις που απαιτούνται για την υλοποίηση των ιδανικών συστημάτων στέγασης. Ήταν μια μάλλον φιλοσοφική συζήτηση που επικεντρώθηκε στο γεγονός ότι είναι σημαντικό να αναζητήσουμε άτομα με παρόμοιες αξίες και αρχές για να αναπτύξουμε μια κοινότητα. Μπορεί να προκύψουν συγκρούσεις, αλλά υπάρχουν εργαλεία και μέθοδοι για την αντιμετώπιση τέτοιων συγκρούσεων. Κάποιες από αυτές μπορεί να περιλαμβάνουν δομημένες διαδικασίες (π.χ. συνελεύσεις στέγασης), κάποιες άλλες μπορεί να περιλαμβάνουν διαφορετικές δραστηριότητες που θα μπορούσε να κάνει η ομάδα μαζί, όπως καθαρισμός, κηπουρική, θεατρικά παιχνίδια κ.λπ. Αναφέρθηκε, επίσης, η ανάγκη για ψυχανάλυση που μας θύμισε τον Καστοριάδη και την αυτονομία.

Πρακτικά, στην Ελλάδα, υπάρχουν αρκετοί νομικοί και μη περιορισμοί στα ακίνητα που θα πρέπει να αλλάξουν για να φιλοξενήσουν πραγματικές βιώσιμες και χωρίς αποκλεισμούς αλλαγές στη στέγαση. Ωστόσο, ανεξάρτητα από τη μορφή κατοικίας, οι σχέσεις που χτίζουμε μεταξύ μας αλληλεπιδρούν με τον χώρο και τροποποιούν τον τόπο που ζούμε.

Τέλος, κλείσαμε το εργαστήριο παρουσιάζοντας τις αξίες της Στέγασης για την Αποανάπτυξη, το Παγκόσμιο Δίκτυο Οικοχωριών και το Co-Hab Athens, μια διεπιστημονική ομάδα ανθρώπων στην Αθήνα που προωθεί και υποστηρίζει τη συνεταιριστική/συλλογική στέγαση.

Το εργαστήριο ήταν μια πρόσκληση να μιλήσουμε για πράγματα που συνήθως κρατάμε για τον εαυτό μας ή δεν σκεφτόμαστε καν, για να γνωρίσουμε νέα άτομα με παρόμοια ενδιαφέροντα. Ήταν ένας σπόρος για προσωπικό και κοινωνικό μετασχηματισμό.

Χ. Λάσκαρης ‘απόγευμα προς βράδυ’, Ποίημα που μοιράστηκε μαζί μας μια από τις συμμετέχουσες.

“Επιμένω σ’ έναν άλλο κόσμο.

Τον έχω τόσο ονειρευτεί, 

τόσο πολύ έχω σεργιανήσει μέσα του

που πια

είναι αδύνατο να μην υπάρχει…”